Het Leerorkest is een innovatieve vorm van muziekeducatie waarbij alle kinderen de kans krijgen om op school, onder schooltijd, een muziekinstrument te leren bespelen en samen muziek te maken. Marco de Souza startte het Leerorkest in 2005 in de Amsterdamse Bijlmer. “Er kwamen veel te weinig kinderen uit de buurt op muziekles. Dat wilde ik veranderen.”

Leerorkest lustrum

Marco de Souza tussen leerlingen – Fotograaf: Greta Muis

Het is mei 2020, vanwege de coronacrisis liggen de muzieklessen op school stil. Ook het feestelijk concert dat vanwege het 15-jarig bestaan in Het Concertgebouw zou plaatsvinden, kan niet doorgaan. Althans, niet met publiek,” zegt Marco de Souza. “Op 17 juni is er een onlineconcert, live uit Het Concertgebouw. Ook de muzieklessen wordennu onlinegegeven. Ook de werkzaamheden op het Instrumentendepot gaan door, maar dan met minder vrijwilligers.” Dat is de plek waar instrumenten opgeknapt en speelklaar gemaakt worden voor de kinderen die muziekles hebben. En die kinderen, daar gaat het om.

Online te gast

De online lessen hebben een onverwacht, mooi bijeffect. Via de camera krijgen de muziekdocenten letterlijk een inkijkje in de thuissituatie. “Het doel van het Leerorkest is kinderen gelukkiger te maken, niet alleen door ze een instrument te leren bespelen maar ook door een relatie met ze op te bouwen,” zegt Marco. “Door de online lessen komen we in de huiskamer. Doordat je meer van het kind ziet, wordt de relatie verdiept. En ouders zien nu hoe hun kinderen les krijgen. Veel kinderen hebben geen computer en volgen de lessen bijvoorbeeld via de telefoon van de moeder. En vervolgens gaat moeder dan stofzuigen of zo, terwijl het kind les heeft. De les is gewoon onderdeel van de gang van zaken in het gezin. We kunnen het kind dus in iedere situatie bereiken, ze zijn het gewend te studeren in een omgeving die niet optimaal is.”

Met 3-0 achter

“Soms is de realiteit schrijnend. Dat er geen muziekstandaard is en ze de muziek voor zich op de grond hebben liggen als ze studeren. Zo’n ding kost een tientje. Veel van onze kinderen staan met 3-0 achter. Ze hebben niet de structuur, de rust en de middelen die nodig zijn om zich optimaal te ontwikkelen. Er zijn nog veel klassieke orkesten die vrijwel uitsluitend uit witte mensen bestaan. Onze docenten zijn er sterk van doordrongen dat we alle kinderen de kans willen geven om te musiceren. Ik hoor prachtige verhalen van docenten die de halve stad door fietsen om even een harp bij een kind te stemmen of snaren te wisselen. Vanuit de traditionele muziekeducatie is dat ondenkbaar maar het past heel goed bij ons.”

Boos

In juni bestaat het Leerorkest 15 jaar. Marco de Sousa startte het Leerorkest toen hij directeur was van de muziekschool in de Bijlmer. “Ik zag al die kinderen in de buurt rondlopen. Er zijn meer dan 130 nationaliteiten vertegenwoordigd in de Bijlmer. Veel kinderen uit de hoge flats om ons heen keken bij ons naar binnen en liepen weer voorbij. Dat vond ik raar. Ik wilde dat veranderen. In die periode heerste ook zo’n beetje de opvatting dat het geen zin had een kind uit de Bijlmer viool te leren spelen. Ik was daar boos over, ik kan geen enkele reden bedenken waarom kinderen uit onze buurt geen klassiek instrument zou kunnen bespelen.

Kinderen uit het welgestelde Amsterdam Zuid kwamen bij ons djembé spelen omdat we een goede docent hadden. Die konden kiezen welk instrument ze wilden bespelen. Kinderen uit de Bijlmer hadden die keuze niet. Ik wilde ze die kans geven. We zijn concerten op scholen gaan organiseren. De kinderen vonden het geweldig, een fagot met al die glimmende knoppen: dat is magisch. We zijn de scholen ingegaan met een bak instrumenten en de gedachte dat we les wilden geven aan álle kinderen.

Iedereen kan leren lezen en schrijven en dat geldt ook voor muziek. Bedenk goed, elk kind dat in Nederland opgroeit, komt in aanraking met klassieke muziekinstrumenten. Iedere Harry Potter of Disneyfilm zit vol symfonische muziek. Het is dus een misvatting dat kinderen uit andere culturen het niet van huis uit meekrijgen.”

Muziek als oase

Marco is zelf geboren en opgegroeid in Brazilië. “We waren aanvankelijk arm maar mijn ouders hadden zakelijk inzicht en hebben zich opgewerkt tot de middenklasse. Ze hielden van ons maar er was niet veel emotionele steun en ik voelde me behoorlijk ongelukkig. Toen ik een jaar of zes was, kwam mijn oudste broer thuis met een platenspeler en een klassieke plaat. Die muziek werd een oase voor me, het voerde me mee naar een andere wereld. Dankzij de muziek voelde ik me beschermd en veilig. Ik besloot muzikant te worden, iets waar mijn ouders tegen waren en waar ik niet in gesteund werd. Al heel jong ben ik gaan werken om muzieklessen te kunnen nemen, moest alles zelf doen. Ik weet dus wat het is om tegen de stroom in te gaan. En ik weet ook dat je daar gelukkig van kunt worden.”

Het Leerorkest is een begrip in Nederland en inmiddels ook op Curaçao, Aruba en Bonaire. Duizenden kinderen met verschillende culturele achtergronden weten dankzij het Leerorkest hoe bevrijdend het is naar muziek te luisteren en – nog belangrijker – samen muziek te maken. Is er thuis geen geld voor les? Wij betalen de lessen en de kinderen krijgen gratis een instrument van Stichting Instrumentendepot Leerorkest te leen.

Lees meer

  • Via ‘Pak Aan!’ kunnen ouders gratis een instrument lenen bij het Instrumentendepot Leerorkest.
  • Bekijk de website van het Leerorkest.

Judith Hermelink is sinds september 2019 coördinator bij Sam&, het samenwerkingsverband tussen het Jeugdfonds Sport & Cultuur, Stichting Leergeld, Stichting Jarige Job en Nationaal Fonds Kinderhulp. Via Sam& krijgen ouders en intermediairs op een gemakkelijke manier toegang tot een breed pakket aan voorzieningen voor kinderen die opgroeien in een gezin met weinig geld.

Judith en haar drie collega’s werken er hard aan om één overzichtelijke plek te creëren waar aanvragen ingediend kunnen worden voor een breed pakket aan voorzieningen. “Sinds maart 2019 is Sam& een stichting en gebeurt er veel,” zegt Judith. “De bouw van een portal, de wereld laten weten dat we bestaan, maar ook  bijvoorbeeld juridische zaken en HR. Ik voer ook gesprekken met allerlei partijen. Er zijn zoveel organisaties betrokken bij het thema kinderarmoede, gemeenten, landelijke politiek, fondsen, vrijwilligersorganisaties. En iedereen wil er iets in betekenen. We moeten in dat speelveld een deugdelijke organisatie zijn, niet groot maar wel volwassen. Het is een beetje pionieren, dat maakt het erg leuk.”

Concreet en helder

Er is de laatste tijd erg veel aandacht voor kinderarmoede in de pers. Het is duidelijk een onderwerp dat leeft. Judith: “De teneur van de artikelen is vaak ‘hoe is het mogelijk dat er kinderarmoede bestaat in een rijk land als Nederland?’. Dat vind ik het mooie aan de vier organisaties die verbonden zijn aan Sam&, ze hebben iets concreets te bieden. Het is heldere, afgebakende hulp in natura. En nee, we lossen kinderarmoede niet op. We proberen iets voor kinderen te doen, iets te kunnen doorbreken in een moeilijke situatie en hopelijk heeft dat op de lange termijn ook impact. Laten we het vooral overzichtelijk houden. Groei is geen doel maar als je krachten wilt bundelen, vind ik dat je partijen die op dezelfde manier werken er wel bij zou moeten hebben.”

We lossen kinderarmoede niet op. We proberen iets voor kinderen te doen, iets te kunnen doorbreken in een moeilijke situatie.

Ander perspectief

Voordat Judith aan de slag ging bij Sam& runde ze het Ronald McDonald Huis Utrecht bij het Wilhelmina Kinderziekenhuis en was werkzaam bij het overkoepelende Ronald McDonald Kinderfonds. “Een organisatie waar iedereen achter staat. Ouders van ernstig zieke kinderen moeten dichtbij hun kind kunnen zijn, daar is iedereen het mee eens. Er waren nooit negatieve reacties. Dat is bij Sam& soms lastig. Op social media zijn er wel eens reacties in de trant van ‘laat die mensen gewoon aan het werk gaan’. Armoede is complexe materie. Het gaat om een stapeling van problemen waar mensen mee te maken hebben en soms moet je even door de bril van de ander kunnen kijken. Ik vind het normaal dat mijn kinderen sporten, mee kunnen op schoolreis en een goede fiets hebben. Maar wat voor mij normaal is, is dat niet noodzakelijkerwijs voor iemand anders. Zeker niet voor iemand die in een lastige situatie zit en geen overzicht meer heeft. Dat had ik al eerder geleerd. Ik heb in de verslavingszorg gewerkt waar ook zo duidelijk was dat je moet oppassen met oordelen over iets waar je weinig kennis van hebt.”

Campagne Sam& van start

Op 16 januari 2020 is de publiekscampagne van Sam& gestart. Een belangrijk moment. “Het is spannend,” zegt Judith. “Ouders en intermediairs kunnen via de portal aanvragen doen die wij dan weer doorzetten naar de organisaties. Je wil natuurlijk dat die aanvragen snel en goed afgehandeld worden. Je wil natuurlijk dat die aanvragen snel en goed afgehandeld worden. Samen zijn we er klaar voor om zoveel mogelijk kinderen en jongeren de kans te geven om mee te doen.”

Over 5 jaar

Waar ik over vijf jaar wil zijn? Waarschijnlijk een utopie maar het zou mooi zijn als gezinnen zonder schroom aanvragen durven doen en het aanvraagproces heel soepel gaat. En natuurlijk dat er nog veel meer organisaties zijn aangesloten bij Sam& en alle kinderen in Nederlands de kans krijgen om mee te doen.”

Lees meer over Sam&

 

De 115 winkels van Bristol zijn een vertrouwd beeld in veel gemeenten. Het Jeugdfonds Sport & Cultuur en Bristol werken al jarenlang samen om kinderen toegang te geven tot sport en cultuur. Bij Bristol kunnen ouders met een waardebon de benodigde attributen aanschaffen voor kinderen die door het Jeugdfonds Sport & Cultuur gesteund worden. Bovendien verleent Bristol 20% korting waardoor het fonds nóg meer kinderen kan helpen. Elise Vanaudenhove is directeur van Bristol en vertelt waarom ze de samenwerking, die onlangs voor onbepaalde tijd verlengd is, belangrijk vindt.

Elise Vanaudenhove, directeur Bristol‘Bristol is een familiewinkel’

“Bristol is een familiewinkel,” zegt Elise Vanaudenhove. “De winkels zijn letterlijk en figuurlijk bereikbaar en toegankelijk, zowel in prijs als in de producten en hebben dezelfde doelgroep als het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Dankzij onze samenwerking kunnen we iets betekenen voor elkaar en voor onze doelgroep. Natuurlijk levert het ons ook een grotere naamsbekendheid en meer klandizie op, maar voorop staat dat ik ervan overtuigd ben dat we samen levens van kinderen op een positieve manier kunnen beïnvloeden.”

Niet alleen goed voor je lichaam

Elise Vanaudenhove weet uit eigen ervaring dat sport levens kan veranderen. “Sport is een belangrijk onderdeel van onze collectie en dat is niet voor niets. Ik weet hoe belangrijk bewegen is. Ik heb jarenlang als yoga / pilates instructeur gewerkt toen ik een andere wending aan mijn leven wilde geven. Het veranderde niet alleen mijn eigen leven maar ook dat van mijn cursisten, merkte ik. Dat heeft me erg geraakt. Alles wat je voor je lichaam doet, doe je ook voor je geest. Hoe jonger je daarmee begint, hoe meer je ervan kunt profiteren. En dat niet alleen, daarbij komt ook het groepsgevoel en dat het iets kan betekenen voor een gemeenschap. Daarom ben ik erg blij dat Bristol en het Jeugdfonds Sport & Cultuur elkaar kunnen versterken zodat meer kinderen mee kunnen doen.”

Logo Bristol, partner van Jeugdfonds Sport & Cultuur

 

 

 

 

 

Website Bristol

Bekijk onze partners

Wist je dat?

gemeenten zijn aangesloten bij het Jeugdfonds Sport & Cultuur.

kinderen groeit op in armoede.

kinderen en jongeren in 2019 de kans kregen om te sporten.

kinderen en jongeren in 2019 de kans kregen om te dansen, muziek te maken, schilderen.